چگونه طلاق بگیرم| شرایط قانونی و مراحل اثبات عسر و حرج

گاهی دیده میشود که زنان در زندگی مشترک به نقطهای میرسند که تصمیم به طلاق میگیرند. در چنین شرایطی، علاوه بر مشکلات خانوادگی، یک سوال مهم ذهن آنها را درگیر میکند: چگونه میتوانم طلاق بگیرم؟
برای رسیدن به پاسخ این سوال، ابتدا باید این موضوع را در نظر بگیریم که اصولاً اختیار طلاق در قانون مدنی (ماده ۱۱۳۳) در اختیار مرد است. اما در این مقاله، ما به این اختیار مرد نمیپردازیم؛ بلکه تمرکز ما روی مواردی است که قانون مدنی به زنان نیز اختیار درخواست طلاق داده است.
طلاق به درخواست زن
قبل از ورود به بحث چگونگی طلاق، نیاز است به این موضوع نیز پرداخته شود که هرچند مرد اختیار گستردهای برای طلاق دادن زن دارد، اما این اختیار عواقب و آثار مالی سنگینی برای مرد در پی خواهد داشت. از طرف دیگر، زن هم در موارد خاصی که در این مقاله بررسی میکنیم، اختیار درخواست طلاق را دارد.
اولین موضوع این است که زن نمیتواند موضوع طلاق خود را در هر دادگاهی مطرح کند. برای طلاق، باید به دادگاه خانواده مراجعه کرد. در شهر تبریز، این دادگاه در منطقه چایکنار واقع شده است.
برای آشنایی با تمام مسیرهای قانونی طلاق در تبریز، این مقاله را بخوانید.
به عبارت دیگر، زن برای طلاق گرفتن باید در اولین قدم، دادخواست خود را تنظیم کند و از طریق دفاتر خدمات قضایی به دادگاه خانواده ارسال کند. سپس برای او و همسرش جلسه دادگاه تعیین و ابلاغ میشود تا در جلسه حاضر شوند و دفاعیات خود را ارائه دهند.
لازم به ذکر است که دادخواست طلاق از جمله دادخواستهایی است که باید مستند به دلایل محکم باشد و به صورت کاملاً فنی و تخصصی نوشته شود.
آیا هر زنی میتواند طلاق بگیرد؟
طلاق به این خاطر در قانون پیشبینی شده است که کسانی که ادامه زندگی مشترک برایشان زجرآور است، بتوانند از این حق استفاده کنند. این موضوع دقیقاً مصداق ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی است.
اما آیا هر اخلاق بدی از طرف مرد، دلیل بر طلاق است؟
آنچه در دادگاهها مشاهده میشود این است که صرف بداخلاقی مرد برای طلاق کافی نیست؛ بداخلاقی باید به حدی باشد که زن در آن شرایط نتواند به هیچ عنوان زندگی کند. شما میتوانید در جلسه دادگاه به این موضوع استناد کنید که ؛ تحمل کردن اخلاق مرد در افراد مختلف متفاوت است . ممکن است ، خانم دیگری در این شرایط بتواند زندگی را هرچند به سختی ادامه دهد، اما من نمی توانم .
از طرفی بارها این موضوع را شنیدهایم که مردی به همسرش گفته است: «حد طلاق با من است، مهریهات را میدهم ولی تو را طلاق نمیدهم.» در برخی موارد این حرف ممکن است به واقعیت بپیوندد، اما در همه پروندهها پاسخگو نیست. چنانچه مطابق ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی، دادگاه میتواند مرد را به طلاق دادن همسرش اجبار کند.
اگر مرد برای اجرای صیغه طلاق در دادگاه یا دفتر ثبت طلاق حاضر نشود، دفتر ثبت طلاق بعد از طی مراحلی، بدون حضور مرد صیغه طلاق را جاری میکند. از جمله این مراحل این است که حدودا سه بار به مرد ابلاغ میشود تا جهت اجرای صیغه طلاق در دفترخانه حاضر شود، در غیر این صورت صیغه طلاق بدون حضور او خوانده میشود.

دلایل قانونی برای طلاق به درخواست زن
در دفترچه سند ازدواج، مواردی قید شده است که زن میتواند با استناد به آنها طلاق بگیرد. از طرفی در قانون مدنی نیز به دلایل طلاق اشاره شده است. با این وصف میتوان گفت زن میتواند با دلایل موجود در قانون و شروط مندرج در سند ازدواج طلاق بگیرد که هر دوی اینها مکمل یکدیگرند.
هرچند در عرف، همه مردها در زمان اجرای صیغه ازدواج، شرطهای مندرج در سند ازدواج را امضا میکنند، ولی دیده شده است که برخی از این شروط از طرف مرد امضا نشده است. در این صورت، اگر شرط امضانشده مربوط به طلاق باشد، زن نمیتواند به آن شرط استناد کند.دلایل و مدارکی که در قانون برای طلاق پیشبینی شده است به شرح زیر است:
۱-اعتیاد مضر مرد
اگر مرد معتاد به مواد افیونی باشد، به صورتی که تمام دارایی خود را در راه اعتیاد از دست داده یا اعتیادش کانون خانواده را تحت الشعاع قرار داده باشد، زن میتواند با استناد به اعتیاد مرد طلاق بگیرد.
۲-محکومیت به بیش از ۵ سال حبس
محکومیت مرد به بیش از ۵ سال حبس است. این محکومیت در صورتی به زن حق طلاق میدهد که مرد شروع به زندانی شدن کرده باشد.
۳-ارتکاب جرایم مخالف شئون خانوادگی
اگر مرد مرتکب جرمی شود، مثلاً مرتکب تعرض به کودک شود و محکوم گردد، زن میتواند با استناد به اینکه جرم ارتکابی مخالف شئون خانوادگی اوست و باعث بیحیثیت شدنش شده است، از مرد طلاق بگیرد.
۴-ضرب و شتم زن
اگر زن و مرد با هم درگیر شوند و مرد مرتکب ضرب و شتم زن شود، زن میتواند با استناد به اینکه آرامش زندگی زناشویی از بین رفته است (در صورت اثبات در دادگاه) طلاق بگیرد.
۵-عدم پرداخ نفقه
اگر زن به صورت رسمی از مرد مطالبه نفقه کرده باشد و مرد از پرداخت آن امتناع کند، به طوری که اجبار او ممکن نباشد، زن میتواند بعد از گذشت شش ماه از عدم پرداخت نفقه ، از دادگاه درخواست صدور حکم طلاق کند.
طلاق توافقی،خلع و مبارات
چگونگی طلاق گرفتن صرفاً منحصر به این موارد قانونی نیست و زن میتواند با جلب نظر مرد، به طلاق توافقی نیز دست پیدا کند. در این جهت، طلاق خلع و مبارات را داریم.
در طلاق خلع، زن به دلیل کراهتی که از مرد دارد، در ازای بخشیدن بخشی از مهریه یا اموالش به مرد، رضایت او را برای طلاق جلب میکند. در طلاق مبارات، کراهت از دو طرف است و زن و مرد هر دو از یکدیگر بیزارند و توافق میکنند که با بخشش بخشی از مهریه، از هم جدا شوند.
راهنمای کامل مهریه و نحوه مطالبه آن را در این مقاله بخوانید.
شروط مرد برای طلاق
ممکن است مرد برای اینکه زن را طلاق بدهد، شروطی داشته باشد. دیده میشود که این شروط در راستای طلاق هستند، ولی با توجه به تجربهای که در دادگاهها و مشاورهها داشتهایم، بعضاً این شروط در جهت تضییع حقوق زنان نیز به کار گرفته میشوند.
از جمله شروطی که مرد میتواند در راستای توافق برای طلاق مطرح کند این است که زن از بخشی از مهریه خود به نفع مرد بگذرد. یا اینکه نگهداری فرزندان با زن باشد در مقابل زن از مهریهاش گذشت کند. یا برعکس، نگهداری فرزندان با مرد باشد و زن در ازای آن از مهریه بگذرد (که البته این شرط کمتر دیده میشود). این موارد شروطی هستند که در سطح جامعه معمولاً برای رسیدن به طلاق دیده میشوند. هرچند که این شروط نیز اگر به نحو غیرآگاهانه در سندی ثبت شوند، ممکن است بعداً در مطالبه مهریه ایراد ایجاد کنند.
هشدار درباره شروط ناعادلانه
در مقابل، شروط ناعادلانه و خطرناکی نیز وجود دارند که معمولاً در بین زوجینی که اختلاف سنی زیادی دارند یا ممکن است زن سن کمی داشته باشد و از اطلاعات کمی برخوردار باشد، با سوءاستفاده از موقعیت زن، درخواست میشوند. این شروط نباید پذیرفته شوند.
به عبارت دیگر در یکی از مشاورههایی که داشتم، آقایی این شرط را برای همسرش اینگونه در نظر گرفته بود: زوجین اختلاف داشتند و مرد در جهت اذیت کردن زن و برای وادار کردن او به طلاق،اینگونه متوسل به افترا شده بود ؛ اگر از مهریهات گذشت نکنی، ماجرای ارتباط نامشروعت را به خانوادهات فاش خواهم کرد.
ممکن است به نظر شما برسد که این یک شرط کمارزش است، ولی با توجه به موقعیت و شرایطی که آن زن داشت (و مثلاً بچهدار بودن)، این شرط برایش بسیار سنگین و تهدیدآمیز بود. بنابراین ممکن است برخی از زنان با چنین شرایط ناعادلانهای نیز مواجه شوند که نیاز به هوشیاری و مشورت با وکیل دارد.
ارجاع پرونده طلاق به داوری
در پروندههای طلاق، اگر طلاق به درخواست زن باشد، در جریان پرونده موضوع به داوری ارجاع خواهد شد. به این نحو که زن و مرد باید برای خودشان داور انتخاب کنند.این داور باید شرایط خاصی داشته باشد؛
- متاهل بودن: داور باید متاهل باشد.
- حداقل ۳۰ سال سن: داور باید حداقل ۳۰ سال سن داشته باشد.
- آشنایی با مسائل شرعی، خانوادگی و اجتماعی: داور باید به این مسائل آشنا باشد تا بتواند درست داوری کند.
- مسلمان و معتمد بودن: طبق آییننامه اجرایی، داور باید مسلمان و معتمد باشد و به فسق و فساد شهرت نداشته باشد.
اگر زوجین یا یکی از آنها نتوانند داور از طرف خود معرفی کنند، با اعلام اینکه نمیتواند داور معرفی کند، از دادگاه درخواست میکند که دادگاه برای او یک داور تعیین کند. این داور باید با زوجین صحبت کرده و نظر خود را در مورد طلاق یا عدم طلاق به دادگاه اعلام کند. اما در پروندههای طلاق توافقی، موضوع به مشاور خانواده ارجاع میشود (نه به داوری).
در نهایت
اگر شما به عنوان یک زن در چنین شرایطی قرار گرفتهاید، بدانید که راههای قانونی برای احقاق حق شما وجود دارد. قبل از هر اقدامی، اسناد و مدارک خود را جمعآوری کنید و با یک وکیل مشورت کنید تا بهترین مسیر را انتخاب کنید.